Rhesymu
Olivia Hitchcock
Beth yw rhesymu? Pam mae rhesymu
a datrys problemau yn bwysig i addysgu mewn addysg gynradd fodern?
Mae sgil allweddol
datrys problemau yn golygu bod disgyblion yn datblygu'r sgiliau a'r
strategaethau a fydd yn eu helpu i ddatrys problemau y maent yn eu hwynebu mewn
dysgu ac mewn bywyd. Mae datrys problemau yn cynnwys sgiliau adnabod a deall y
broblem, cynllunio ffyrdd o ddatrys problem, monitro cynnydd wrth fynd i'r
afael â phroblem ac adolygu datrysiad i broblem (University of Cambridge, 2004).
Pan allant
ddatrys problemau, bydd plant yn (ibid.):
·
Deall
y cysyniad o achos ac effaith
·
Cymhwyso
dysgu blaenorol at broblem
·
Adnabod
a gallu siarad (neu gyfathrebu fel arall) am broblem
·
Ystyried
ystod o atebion posibl
·
Gofyn
cwestiynau a dewis a chofnodi gwybodaeth sy'n berthnasol i'r broblem
·
Cynllunio'r
camau a'r strategaethau y byddant yn eu defnyddio
·
Rhagweld
effeithiau posibl gwahanol atebion neu addasiadau
·
Ymateb
i broblem neu dasg gan ddefnyddio treial a chamgymeriad
·
Defnyddio
cylch treial, gwall a gwelliant
·
Adolygu'r
hyn sydd wedi'i wneud a chydnabod y canlyniad (ee. bod y broblem wedi'i datrys
neu fod angen cymryd camau gwahanol)
Datrys problemau
yw'r rhan broses o fathemateg sydd wedi'i diystyru yn aml yn y gorffennol o
blaid sgiliau fel adio a datrys trionglau (NZMaths, 2015). Ond mae rhesymau
eraill dros iddo fod yn rhan o'r cwricwlwm mathemateg.
Dyma rai rhesymau
a awgrymir yn aml ynglŷn â pham y dylech gynnwys datrys problemau yn
eich rhaglen fathemateg (ibid.):
·
Mae'n
seilio datblygiad mathemategol myfyrwyr ar eu gwybodaeth gyfredol
·
Mae'n
ffordd ddiddorol a phleserus o ddysgu mathemateg
·
Mae'n
ffordd o ddysgu mathemateg newydd gyda mwy o ddealltwriaeth
·
Mae'n
cynhyrchu agweddau cadarnhaol tuag at fathemateg
·
Mae'n
dysgu meddwl, hyblygrwydd a chreadigrwydd
·
Mae'n
dysgu sgiliau datrys problemau cyffredinol
·
Mae'n
annog sgiliau cydweithredol
·
Mae'n
ffordd ddefnyddiol o ymarfer sgiliau mathemategol a ddysgwyd trwy ddulliau
eraill
·
Mae'n
debyg o ran y ffordd y caiff pynciau eraill eu haddysgu yn yr ysgol gynradd
Mae'r cysylltiad
â datrys problemau yn datblygu trwy ryngweithiad y disgyblion â'r dyfeisiau
rheoli. Mae datblygu'r modelau hyn yn rhan allweddol o'r broses wybyddol gan
fod dysgwyr yn llunio dulliau cynrychiolaeth i gefnogi eu dealltwriaeth o
realiti (Bruner, 1986). Yn y byd go iawn, mae myfyrwyr yn dod ar draws
problemau sy'n gymhleth, heb eu diffinio'n dda, ac sydd heb ateb a dull
gweithredu clir. Mae angen iddynt allu nodi a defnyddio gwahanol strategaethau
i ddatrys y problemau hyn. Fodd bynnag, nid yw sgiliau datrys problemau o
reidrwydd yn datblygu'n naturiol; mae angen eu haddysgu'n benodol mewn ffordd y
gellir ei throsglwyddo ar draws nifer o leoliadau a chyd-destunau (Mills and
Kim, 2017).
“Rwy'n dechrau
drwy “normaleiddio trafferth” yn yr ystafell ddosbarth. Mae Peter H. Johnston
yn dysgu pa mor bwysig yw normaleiddio'r frwydr, ei enwi, ei gydnabod, a'i
alw'n beth: arwydd yr ydym yn ei dyfu. Y nod yw i'r myfyrwyr dderbyn her a
methiant fel cyfle i dyfu a gwneud yn well. Rwy'n edrych am bob cyfle i rannu
problemau ac i dynnu sylw at y modd yr oedd y myfyrwyr — nid yr athrawon — yn
gweithio drwy'r problemau hynny.” – Kate Mills (ibid.).
“I mi, fel athro,
mae'n bwysig fy mod yn creu amgylchedd ystafell ddosbarth lle mae myfyrwyr yn
datrys problemau. Mae hyn yn helpu clymu brwydrau â strategaethau fel y bydd y
myfyrwyr nid yn unig yn gweld gwerth wrth weithio'n galetach ond wrth weithio'n
ddoethach drwy roi cynnig ar strategaethau newydd a gwahanol a diwygio eu
proses. Wrth wneud hynny, byddant yn fwy llwyddiannus y tro nesaf.” – Kate Mills
(ibid.)
Cyfeirio
Bruner, J. (1986) Actual minds, possible worlds.
London: Harvard University Press.
Mills, K. & Kim, H. (2017) Teaching problem solving: Let
students get ‘stuck’ and ‘unstuck’. Available at: https://www.brookings.edu/blog/education-plus-development/2017/10/31/teaching-problem-solving-let-students-get-stuck-and-unstuck/
[Accessed 6 May 2019].
NZMaths. (2015) Why Teach Problem Solving? Available
at: https://nzmaths.co.nz/why-teach-problem-solving
[Accessed 6 May 2019].
University of Cambridge. (2004) Problem Solving in
Primary Education. Available at: http://oer.educ.cam.ac.uk/wiki/Problem_Solving_in_Primary_Education/Document
[Accessed 6 May 2019].