e-diogelwch
Olivia Hitchcock
Beth yw e-diogelwch?
Mae
plant a phobl ifanc yn byw mewn gofod sy’n symud yn gyflym ac yn fwy a fwy
cymhleth, gyda thechnolegau cyd cysylltiedig yn ffurfio asgwrn cefn cyfathrebu
sylfaenol. Nid yn unig y mae ganddynt eu dyfeisiau symudol, ond maent hefyd
wedi’u hamgylchynu gan gyfrifiaduron personol o sawl math, siâp a maint.
Ymhellach, fel mae adroddiad Swyddfa Gyfathrebiadau’r DU (OFCOM) ar lythrennedd
y cyfryngau ddangos, wrth i bobl ifanc dyfu i fod yn eu harddegau, maent yn
casglu llawer o’u thechnoleg eu hunain. Mae’n bosib bod ganddynt liniaduron a chyfrifiaduron ynghyd â theledu
digidol a chymysg o gonsolau gemau, y mae pob un ohonynt yn rhoi iddynt y modd
i fynd ar-lein (Atkinson et al., 2009). Mewn cytundeb â’r datganiad yma, “fel
hyfforddai neu athro sy’n ymarfer, mae’r maes e-ddiogelwch yn heriol, yn
esblygu ac yn gymhleth. Bydd angen i chi fod yn ymwybodol o’r ystod eang o
dechnolegau a gwasanaethau ar-lein y mae plant oed cynradd yn eu defnyddio.
Mae’r technolegau hyn yn newid gyda’r tueddiadau ac yn aml mae ganddynt
nodweddion swyddogaethol a all greu risgiau posibl” (Savage & Barnett,
2015).
Yn ôl Savage a
Barnett (2015) mae yna 5 rhan i e-ddiogelwch a diogelu digidol. Fel y nodwyd
uchod, mae gan dechnolegau nodweddion swyddogaethol a all greu risgiau posibl,
a rhan bwysig o e-ddiogelwch a diogelu digidol yw adnabod a deall risgiau a
pheryglon (ibid.). Mae yna hefyd buddion i blant cael mynediad i dechnoleg,
isod mae yna enghreifftiau o gyfleoedd a risgiau o blant yn defnyddio technoleg
mewn gwahanol sefyllfaoedd.
Mae yna bapur yn
y cylchgrawn Education and Information Technologies, efo ymchwil i brofiadau a
dealltwriaeth disgyblion cynradd o e-ddiogelwch. Mae’r papur yn seiliedig ar
ddata arolygon a chyfweliadau efo 612 o ddisgyblion rhwng 7 ac 11 oed mewn 5
ysgol gynradd yn Lloegr. Mae dadansoddiad o’r data hwn yn dangos, er bod y rhan
fwyaf o ddisgyblion yn cydnabod bod angen cyffredinol i gadw mewn cof risgiau a
pheryglon sy’n gysylltiedig â TGCh, roedd eu profiadau gwirioneddol o risg yn
tueddu i gael eu disgrifio fel problemau gweithredol. Serch hynny, roedd
dealltwriaeth disgyblion o risgiau bosibl yn aml yn seiliedig ar ofnau gorliwio
yn deillio o nifer o banig moesol yn ymwneud â diogelwch plant. Mae’r data hyn
yn awgrymu bod syniadau swyddogol o ‘e-ddiogelwch’ yn parhau i fod yn
haniaethol ac yn gysyniadau nad ydynt yn cael eu deall yn dda gan blant. Wrth
ystyried pa oblygiadau sydd gan y data hwn ar gyfer yr agenda e-ddiogelwch
barhaus yn ysgolion y DU, daw’r papur i ben drwy awgrymu tri mae newid posibl:
1.
Ailgyfeirio
testun a naws y drafodaeth swyddogol sy’n ymwneud ag e-ddiogelwch.
2.
Cynyddu
ymyriadau pedagogaidd mewn ysgolion cynradd gyda’r nod o wella sgiliau
llythrennedd beirniadol disgyblion.
3.
Sefydlu
deialog ystyrlon a chyson rhwng disgyblion, athrawon a rhieni am ddiogelwch a
risg wrth ddefnyddio TGCh (Cranmer et al., 2009).
Er bod ymchwil i
gefnogi’r ffaith bod risgiau bosibl yn aml yn seiliedig ar ofnau gorliwio
(ibid.), mae’r ymchwil hynny o 2009 ac mae technolegau wedi esblygu hyd yn oed
yn fwy ers hynny ac efallai nawr mae’r ofnau wnaethom ni i gyd clywed fel plant
yn dod yn wir.
Cyfeirio
Atkinson, S. et al. (2009) ‘Securing the next generation: enhancing
e-safety awareness among young people’, Computer Fraud & Security.
2009(7).
Cranmer, S. et al. (2009) ‘Exploring primary pupils’
experiences and understandings of ‘e-safety’’, Education and Information
Technologies. 14(2)
Savage, M. & Barnett, A. (2015) Digital Literacy for Primary Teachers. St Albans: Critical Publishing LTD